De racehelm in de 21e eeuw (3): gelegenheidshelmen

Het nieuwe F1-raceseizoen 2013 staat voor de deur, maar één ding staat al vast: de eenmalige of unieke gelegenheidshelm is inmiddels deze term geheel ontgroeid en een compleet eigen leven gaan leiden. Coureurs veranderen gedurende een seizoen steeds vaker van design (en helm) om een variëteit aan redenen. De helm is inmiddels zelf de boodschapper geworden.

Prijsvraag

De gelegenheidshelm, een speciale helm gedragen voor slechts 1 race in het seizoen, is min of meer begonnen als prijsvraag voor fans om de racehelm van hun favoriete coureur te mogen ontwerpen. Gerhard Berger was de eerste coureur die dit principe in 1995 introduceerde voor de GP van Portugal.
In de daaropvolgende jaren gebeurde dit meestal wel één keer per jaar door een coureur. Maar in de afgelopen jaren draagt bijna iedere coureur wel zo'n ontwerp-prijsvraag helm gedurende het seizoen. In de GP van Duitsland in 2009 kwamen bijvoorbeeld zowel Timo Glock (onderstaand) als Nick Heidfeld met een dergelijke helm aanzetten.

Actiehelm

De prijsvraag kan aan een bepaald evenement of actie worden verbonden, meestal door de coureur zelf bepaald (bv. verkeersveiligheid), sponsorgerelateerd zijn of een meer persoonlijke reden hebben. Dergelijke helmen worden achteraf meestal geveild ten bate van het goede doel: een eigen stichting van de coureur of anderszins.

Monaco special

Na zijn voorzichtige entree midden jaren negentig kreeg de gelegenheidshelm een tweede, geheel eigen podium: de GP van Monaco. Hier is Kimi Raikkonen sinds 2004 de trendsetter en zoals wel vaker in dit soort gevallen is het eerste probeersel meteen het beste.

Gedeeltelijk betreft het tevens sponsoracties. Dit geldt meer speciaal sinds 2005 voor de coureurs van McLaren en hun met diamanten bezette racehelmen. De sponsor, het Zwitserse Steinmetz, is namelijk diamantair.

Met diamanten bezet stuurwiel voor Kimi Raikkonen in 2006.

Tegenover het bling van de diamanten plaatst Fernando Alonso sinds 2011 een speciale gouden helm (zie inzet). En om de algehele trend weer te geven: in 2012 droegen al minstens zeven coureurs (Vettel, Alonso, Raikkonen, Pic, Vergne, Grosjean en Perez) een speciale helm alleen voor dit raceweekeinde.

Vettel glitter

De gelegenheidshelm is sinds 2008 beslist naar nieuwe hoogtes gebracht door Sebastiaan Vettel die na elke winnende race (en hij wint vaak) maar ook anderszins graag van design wisselt. Hierbij geeft hij vooral de voorkeur aan een blinkende of glimmende helm, waarvan de glitterhelm (Singapore-editie) eigenlijk weer een afgeleide is.
Zijn obsessie met het eigen helmontwerp als statement lijkt inmiddels aanstekelijk te hebben gewerkt op zijn collega's. De racehelm is daarmee onderhand bijna een fashion-statement geworden die op details per seizoen of zelfs per race kan veranderen.

Tribuuthelm

Verandering van het helmdesign kan ook een meer personlijke reden hebben: als eerbetoon aan iemand anders. Voor de een kan dit een speciaal tribuut zijn aan zijn vader, zoals bij Felipe Massa in Brazilië 2012: i.p.v. de eigen (lands)combinatie geel/blauw, kwam hij met oranje/blauw aanzetten.

Sergio Perez had gedurende de GP van Monaco in 2012 een speciale boodschap achterop zijn helm voor een zieke, Mexicaanse cultureel icoon: Roberto Gomes Bolanos. In 2011 kwam Lewis Hamilton in India met een eerbetoon aan Bob Marley wegens diens 30-jarig overlijden.

Ook overleden collega's, vrienden of uitzonderlijke gebeurtenissen vallen hieronder. Gedurende de GP van India in 2011 droegen bijna alle coureurs kentekenen van hetzij Dan Wheldon (RIP Dan) of motorcoureur Marco Simoncelli (startnummer 58). Jarno Trulli droeg zelfs diens helmdesign.
Ook grote (inter)nationale rampen vallen hieronder. Vanwege de aanslagen op het WTC ('9/11') droegen diverse coureurs tijdens de GP van Amerika in 2001 als eerbetoon speciaal de Amerikaanse vlag, hoewel de terreuraanslag aan vele nationaliteiten het leven eiste.

Retrohelm

De tribuuthelm kan op zijn beurt deels ook retro van design zijn, d.w.z. dat als basis de helm van een andere coureur wordt gebruikt. Dit gold bv. voor Kimi Raikkonen (als James Hunt) en Vergne (als Jean Alesi) in Monaco 2012. Vergne deed dat onder meer omdat Alesi dat weekeinde meedeed aan de Indy 500.

Lewis Hamilton droeg tijdens de GP van Brazilië in 2011 een speciale helm die meer dan ooit geïnspireerd was op die van zijn idool Ayrton Senna. Meerdere coureurs vereren de uiterst herkenbare helm van Senna.

Landenhelm

Vroeger droegen coureurs vaak de nationale kleuren van hun land duidelijk zichtbaar op de helm samen met de eigen naamsvermelding. Dit principe is inmiddels deels losgelaten ten faveure van reclame; bij meerdere teams als Red Bull, McLaren en Mercedes ligt het design van de helm al min of meer vast vanwege de sponsorlogo's. Michael Schumacher zou overigens hebben verklaard dat de Duitse nationale kleuren op zijn helm niet langer nodig waren, omdat iedereen wel weet dat ie een Duitser is.
Een deel van de coureurs draagt nog altijd de landskleuren als basiskleuren voor het design, maar dat aandeel is slinkende. Tien van de 22 coureurs hadden in 2011 de landskleuren verwerkt in hun helm; nog eens vier hadden een duidelijke verwijzing naar een kleine landsvlag. In 2012 lag deze verhouding op 9 van de 24 en nog vier met speciale kentekenen. Onderstaande helm van Charles Pic (uitvoering 2012; inmiddels zijn de kleuren gewijzigd) op basis van de Franse landskleuren en met symbolen en naam is een modern toonbeeld van hoe het eigenlijk hoort.

Landenhelm nieuwe stijl

Tegenwoordig lijken de rollen steeds meer omgedraaid: als coureurs in een bepaald land rijden, willen zij nog wel eens de nationale vlag (of andere symbolen) van dat land als uitgangspunt voor een gelegenheidshelm nemen. Hier geldt Jenson Button als trendsetter. Hoewel zijn helmdesign in de basis al Brits is (met de Union Jack), komt hij toch vaak met een speciale editie voor de Britse grand prix.
Omgekeerd gebeurt het steeds vaker dat coureurs hun aanwezigheid in een bepaald land vieren met een speciale landeneditie-helm. Met name Lewis Hamilton, die zijn helmen zelf ontwerpt. lijkt steeds vaker van dit principe gebruik te maken. Recent maakte hij overigens bekend na te denken over een eigen museum voor zijn trofeëen en helmen.

Helmen dragen dus steeds vaker een boodschap uit. Maar die boodschap mag alleen geen tekst bevatten. Tijdens de GP van Amerika in 2012 moesten zowel Hamilton (beledigend) als Vettel (reclame) hun helm op dit punt aanpassen.

Gerelateerde blogs:

De racehelm in de 21e eeuw
De racehelm in de 21e eeuw (2): glitterhelmen


Bronnen:

Voor de echte liefhebber heb ik een speciale lijst gemaakt op Wikipedia met unieke racehelmen, als onderdeel van een breder lemma over de geschiedenis van de racehelm!

De racehelm in de 21e eeuw

De racehelm is in de loop van ruim een halve eeuw langzaam van structuur en karakter veranderd. Sinds de jaren negentig raken die veranderingen in een stroomversnelling. Zo draagt men nu per seizoen en soms zelfs per race een andere helm.

Veiligheid

Het dodelijk ongeluk met Ayrton Senna in 1994 zorgt allereerst voor een hernieuwde focus in de F1 op de veiligheid in bredere zin (de circuits en wagens), als ook in engere zin de helm. In samenwerking met Nick Heidfeld komt in 2000 het merk Schuberth met de eerste volledige helm gemaakt van koolstofvezel.
Behalve daardoor veel lichter (1,25 kg) en sterker, wordt de helm ook aerodynamischer van vorm. De helm krijgt uitstulpingen aan onder-en bovenkant. Daarnaast is de helm ook veel comfortabeler (op maat gemaakt) geworden.

Vanaf 2003 rijdt men tevens met het zogenaamde HANS-systeem (Head and Neck Support) ter versteviging van de nek. Dit is een soort nekklem gedragen over de schouders en aan de achterkant van de helm bevestigd, eveneens gemaakt van koolstof. Met name bij accelaratie en deaccelaratie komen er grote krachten op de nek te staan; nek en schedel vormen, vanwege de vrijkomende G-krachten, tegenwoordig het kwetsbaarste deel van een coureur (daar waar dat vroeger vooral de benen waren).

Het ongeluk van Felipe Massa, die tijdens de training voor de GP van Hongarije in 2009 op hoge snelheid een onderdeel tegen zijn helm kreeg, bewees de kracht van de nieuwe generatie helmen. Massa overleefde dit opmerkelijke incident.

Ook de dodelijke ongelukken van Dan Wheldon en Marco Simoncelli in 2011 (allebei zwaar hoofdletsel) tonen nog eens het belang van de helm aan.

Michael Schumacher

Geen coureur heeft de F1 dusdanig gedomineerd als deze Duitser speciaal vanaf eind jaren negentig. Aanvankelijk draagt hij een witte helm met de Duitse vlag aan de zijkant en asteroiden tegen een blauwe achtergrond op de bovenkant. Halverwege het jaar 2000 tijdens de GP van Monaco switcht hij naar een in hoofdzaak rode helm, deels passend bij de kleuren van zijn raceteam Ferrari (met achterop ook prominent het steigerende paard). De voornaamste reden is dat zijn eigen helm en die van teamgenoot Rubens Barichello te veel op elkaar lijken.
Hoewel verwacht werd dat Schumacher bij zijn terugkeer in de F1 in 2010 een andere helm zou gaan dragen is dit nog steeds dezelfde compleet lichtrode helm. De Duitse vlag op de zijkant is in de loop der jaren geheel verdwenen. Vanwege zijn twintigjarig jubileum in Spa 2010 kreeg hij van de helmfabrikant een speciale bladgouden exemplaar.

Gelegenheidshelm

Sinds eind 20e-begin 21e eeuw eeuw dragen coureurs steeds vaker helmen voor speciale gelegenheden. De GP van Monaco is zo'n favoriet moment waarvoor een aantal coureurs (o.a. Kimi Raikkonen sinds 2004) vaak een aangepaste helm dragen qua design.

Dit valt soms ook samen met een bepaalde actie van de sponsor, zoals in het geval van McLaren: Steinmetz zorgt daar vanaf 2005 voor met diamanten bezette helmen voor de coureurs. Het maken ervan duurde de eerste keer maar liefst drie maanden.
Het vieren van een jubileum (bv. de 200e wedstrijd), een wedstrijd in eigen land, de laatste race van het seizoen, een goed doel of als aandenken aan iemands overlijden kunnen andere redenen zijn voor een eenmalige actiehelm. Een dergelijke helm wordt dan vaak achteraf geveild, maar ook anderszins gelden de helmen inmiddels als ware collector's items met vier-tot vijfcijferige bedragen. De firma Minichamps maakt sinds een aantal jaren ook replica's op kleine schaal.
Coureurs dragen tegenwoordig soms per wedstrijd een, al dan niet op details, andere helm waardoor de veranderingen eigenlijk niet meer zijn bij te houden. In dit filmpje zien we per raceseizoen de veranderingen aan de helm van Massa:



Chromen helm

Een andere belangrijke trend is de introductie van de verchroomde helm. Tot de eeuwwisseling hebben de helmen vaak een egalen, witte ondergrond. Dat verdwijnt gedeeltelijk: de helmen worden verchroomd, een trend overgenomen uit de Amerikaanse racerij. Schumacher draagt als eerste (?) eenmalig een deels verchroomde helm tijdens de GP van Japan in 1998, de titelbeslisser. Deze prachtige helm (m.i. de mooiste uit zijn carrière) brengt hem overigens geen geluk.

Jean Alesi (vanaf 1999) is bij mijn weten de eerste die overstapt op een volledige chromen helm.Andere coureurs die hem volgen zijn onder meer Juan Pablo Montoya, Jarno Trulli en Giancarlo Fisichella. Dit type helm, in zwang van ca. 2000-2005, is mijn eigen favoriet.

Wilde designs

De helmen worden ondertussen steeds vaker bij de fabrikant door aparte kunstenaars ontworpen met behulp van airbrush; het zijn daardoor soms ware kunstwerkjes geworden. In zijn jaren voor het team van Jaguar (2000-2002) rijdt Eddie Irvine met een helm rond met een prominente jaguar of 'cat' erop, het gestyleerde logo van dit beroemde automerk.

In plaats van een sterk eigen design als uitgangspunt, al dan niet gebaseerd op de helm van een voorganger, zijn de helmen de afgelopen jaren ter onderscheid steeds wilder van patroon geworden en met overwegend felle kleuren. Het gevolg is dat de helmen daardoor juist meer op elkaar zijn gaan lijken (zie onderstaand overzicht voor 2011) en iets eigens qua karakter hebben verloren.

Klassieke designs

Er zit daardoor nog maar weinig herkenbaars in qua klassieke elementen, hoewel de naam (voornaam, achternaam of initialen) met enige moeite nog wel te vinden is op de meeste helmen. De helm van Jenson Button is vooral speciaal vanwege het Britse karakter ervan, met de banen van de Union Jack als basis (deels in de vorm van zijn initialen JB). Maar ook Jensons helm staat niet stil, met de 2009 versie (in geel) als meest afwijkende.

Dat geldt al evenmin voor die van Fernando Alonso. In de basis refereert zijn helm, met de kleuren lichtblauw en geel en roodgeel, aan de kleuren van Asturië en Spanje. Maar goed beschouwd verandert ook Alonso's helm per seizoen mee met dat van zijn team, met vooral afwijkend de versie in 2007 bij McLaren (geheel in teamkleuren, zonder eigen landskleur).
Alonso past vooral in de trend dat zijn helm constant wordt aangepast aan de sponsorbelangen van het team. Desondanks weet hij toch iets eigens te behouden en is zijn helm, zeker sinds hij voor Ferrari rijdt, qua kleuren weer strakker dan ooit.

Oud en nieuw

Al deze moderne helmen hebben overigens een opvallende voorloper in de helm van Ignazio Giunti die begin jaren zeventig zijn tijd ver vooruit was met zijn, vermoedelijk op Azteekse symbolen (?), geïnspireerde helm.

Met het raceseizoen 2012 voor de deur heeft de nieuwe helm van Heiki Kovalainen alvast de meeste tongen losgemaakt. Als Fin heeft hij het Finse Rovio, de makers van o.a. Angry Birds, ruim baan gegeven. De sponsor kan zonder meer tevreden zijn met deze moderne klassieker; de helm werd dan ook heel snel verkozen tot mooiste helm van het seizoen 2012!

Gerelateerde blogs
De geschiedenis van de racehelm (6): de jaren negentig