Zin en onzin van het bewaren van protestborden

Geschiedenis wordt steeds eigentijdser, en daarmee ook (de problemen van) het archiveren. Digitalisering is natuurlijk het bekendste voorbeeld hiervan, maar er zijn tevens andere uitdagingen.

Demonstratie Londen

Op 26 maart j.l. werd een grote demonstratie gehouden in Londen tegen het regeringsbeleid (lees de harde bezuinigingen). De demonstratie haalde vooral het nieuws wegens de gewelddadige uitbarstingen in het centrum van Londen door een kleine groep van demonstranten of relschoppers, zoals de laatste jaren daar al vaker het geval is.

De demonstratie zal echter ook anderszins de geschiedenis ingaan. Het Museum of London heeft namelijk de actievoerders gevraagd hun protestborden e.d. af te staan aan dit museum voor een toekomstige tentoonstelling. En aangezien het MoL min of meer leidend is voor de herinrichting van de Nederlandse historische musea (zie mijn eerdere blog over museale identiteit), kunnen soortgelijke berichten verwacht worden in de Nederlandse pers.

http://www.bbc.co.uk/news/uk-england-london-12921158

Tijdens de demonstratie werden reeds honderden items verzameld door studenten van Goldsmiths University. De deelnemers waren aldus tevens hun eigen archivarissen: welke selectiecriteria daarbij precies zijn gehanteerd (zie onderstaande foto), is mij overigens niet bekend.

'People's history'

Het is in ieder geval het zoveelste bewijs van hoe wij, de mens, letterlijk onze eigen geschiedenis schrijven. Deze gedachtegang - onder de noemer 'people's history' - is sinds enkele decennia onder historici steeds meer terrein aan het winnen. Eveneens dringt dit beeld langzaam het archiefwezen binnen (bv. in de vorm van verhalenarchieven).
Sociale bewegingen hebben vaak hun eigen beeldtaal. Vakbewegingen e.d. hadden bijvoorbeeld vroeger mooie vaandels die in optochten werden meegedragen. In dit geval ging het, volgens de curator van het museum, vooral om meer individuele hartekreten van mensen in plaats van de vaak standaard slogans ('No more war') bij demonstraties.
Dit zou dan kunnen passen in het gegeven dat mensen steeds meer zichzelf centraal stellen: zij spelen de hoofdrol in de film over hun eigen leven; geschiedenis is grotendeels autobiografisch geworden.

Hans Aarsman

Ik moest hier mede aan denken vanwege de bijzondere bijdrage eergisteren in DWDD van Hans Aarsman over Timo Tasche n.a.v. de schietpartij in Alphen aan den Rijn.



Timo Tasche: van beroep demonstrant

Al enkele jaren, sinds 2007, is er een Duitse jongen actief die telkens bij dit soort dramatische gebeurtenissen deels dezelfde tekstborden plaatst. De vraag of hij gek is of niet en zijn (on)zinnige vraagstellingen, laat ik hier even buiten beschouwing. Hij heet Timo Tasche en wordt in diverse media ook wel als rampkunstenaar of dramademonstrant omschreven.
Eén beeld trof mij in het bijzonder: zijn garage vol met protestborden. Zou er zich intussen al een museum of archief gemeld hebben voor deze collectie?

Nawoord d.d. 25-10-2011: Occupy

In het najaar van 2011 deed de Occupy-protestbeweging wereldwijd van zich weten, te beginnen in Wall Street. Een gedeelde noemer, behalve diepe, gedeelde maatschappelijke onvrede over het groeiende verschil tussen arm en rijk ('We are the 99 %'), is er niet maar het leidde wel tot een hoop bordkartonnen creativiteit c.q. kartonpoëzie. Hieronder een overzicht:

http://www.happynews.nl/2011/10/08/de-25-beste-protestborden-van-occupywallstreet/

http://www.humo.be/fotospecials/58196/en-ze-gaan-nog-niet-naar-huis-24-uur-op-occupy-wall-street

http://www.volkskrant.nl/vk/nl/2734/Foto/photoalbum/detail/2969512/309499/1/Wat-willen-al-die-demonstranten-Lees-mee.dhtml

Ook in Amsterdam kwam er navolging; merkwaardig genoeg was een deel van de protestborden in het engels gesteld. Voor zover bekend heeft het Amsterdam Museum zich niet opgeworpen als beheerder van al dit cultureel erfgoed: een gemiste kans lijkt mij.

http://www.volkskrant.nl/vk/nl/2720/Nieuws/photoalbum/detail/2968967/309366/6/Occupy-demonstratie-trekt-dik-1000-man-in-Amsterdam.dhtml

Op de diverse demonstraties gedurende het jaar 2011 (inclusief de Arabische lente) was wel een gedeeld symbool te zien: een boosaardig masker. Lees meer daarover.

Literatuur


Mart Smeets, Oma, dit was uw laken en andere spannende doeken (Leeuwarden 1986)

Beeldtaal 1: van oude mensen (en de dingen die voorbij gaan)

In de jaren tachtig/negentig van de 20e eeuw was oral history, plat gezegd het interviewen van mensen, the next big thing.

Holocaust

Een van de bekendste voorbeelden toen was het project van Steven Spielberg waarin de ervaringen van alle overlevenden van de Holocaust tussen 1994-1999 op band werden vastgelegd: 52.000 mensen verspreid over 56 landen.

http://dornsife.usc.edu/vhi/

Voor Nederland werden door het Joods Historisch Museum de tweeduizend Nederlandse getuigenissen nader toegankelijk gemaakt.

http://www.jhm.nl/bezoek/mediatheek/tweeduizend-getuigen-vertellen

Beeldmateriaal

Helaas kregen we geen les in het speuren naar audiovisuele beelden of mensen; dat was echt iets voor professionals. Niet alleen historici, ook archieven en archivarissen hebben over het algemeen moeite met bewegende beelden of geluid. Aldoende hebben twee professies een groot gat laten liggen, waar inmiddels het Instituut voor Beeld en Geluid vol overtuiging en zeer succesrijk in is gesprongen.

Geschiedenis verbeeld

Een geslaagde combinatie van historische beelden en sprekende mensen is al jaren het programma Andere Tijden. Onoverkomelijk nadeel van het eerste is dat hiermee de aandacht voor de geschiedenis vanuit de media vanzelf is verschoven naar de 20e eeuw. Beelden van voor die tijd zijn er tenslotte haast niet. Iedereen die (meer) geïnteresseerd is in de periode daarvoor krijgt het in dat opzicht zwaar te verduren.
Geschiedenis uit vroegere tijden wordt gelukkig nog wel verwerkt in spectaculaire televisieseries als The Romans of The Tudors, met telkens een navenant grote nadruk op sex en geweld (een geringe prijs om te betalen, lijkt mij). Ook de meer gezapige kostuumdrama's vullen enigszins de leemte.
Een derde optie is de (nationale) geschiedenis te laten uitleggen door een bekend historicus of eminent persoon die onherroepelijk dan zelf wel erg vaak in beeld is, enigszins afhankelijk van diens ijdelheid.
Een vierde optie tot slot is de zogenaamde 'historical re-enactment' waarbij mensen van nu gebeurtenissen van toen (meest oorlogssituaties) uitbeelden c.q. nadoen. De experimentele archeologie is hier nauw mee verwant. Het opdraven van verklede mensen als historische figuren bij de opening van tentoonstellingen e.d. is daar over het algemeen weer een flauw aftreksel van.

Verhalenarchieven

Diverse archiefinstellingen proberen sinds enkele jaren wel iets van dit verloren terrein terug te winnen door het publiek te vragen Verhalen te schrijven. Hieruit blijkt in elk geval nog hoe gebonden zijn qua mindset zijn aan papier.
De respons is over het algemeen niet groot en bij voorbaat weet je dat eigenlijk slechts de meest actieve doelgroep (oftewel het kleinste deel van de bevolking) reageert. In hoeverre is e.e.a. dus representatief? Bovendien gaat het hierbij vaak om streng geselecteerde thema's; een algemene, geschiedkundige ontwikkeling valt er niet uit af te leiden.
Deze beweging is vooral interessant omdat archiefinstellingen daarmee voor het eerst zelf actief zijn gaan archiveren i.p.v. slechts te dienen als passieve archiefbewaarplaats. Over hoe grondig dit materiaal gearchiveerd wordt en ontsloten, durf ik verder geen uitspraak te doen.

Club van 100-jarigen

Zou het bijvoorbeeld niet veel nuttiger zijn om bijvoorbeeld in stad of regio op zoek te gaan naar de oudste inwoners en hen stelselmatig te interviewen aan de hand van een reeks van thema's?
Moeilijk te vinden zijn zij alvast niet: elke gemeente houdt hiervan ongetwijfeld een lijstje bij. In het plaatselijke sufferdje staat altijd wel een foto van de burgemeester die ergens op bezoek gaat bij 100-jarigen. En krijgen zij ook standaard geen boodschap (vroeger waarschijnlijk nog een telegram) van Hare Majesteit?
Een dergelijk, liefst nationaal project moet natuurlijk wel aan bepaalde, uniforme criteria voldoen en niet gericht zijn op één bepaalde thematiek zoals bijvoorbeeld de bevrijding. Straks is de belangrijkste herinnering van Nederland aan de 20e eeuw alleen nog maar de Tweede Wereldoorlog, een zeer merkwaardige en beperkte opvatting van onze nationale geschiedenis. Het hele scala aan menselijke emoties moet, aan de hand van onder meer veranderende maatschappelijke opvattingen over opvoeding, de verhouding man-vrouw etc., in een dergelijk project de revue passeren. Nu kan het tenslotte nog!

Harry Patch

Ik was zeer geroerd toen vorig jaar in Engeland de laatste drie WOI-veteranen overleden. Hun levens, zeker die van Harry Patch, stonden tegen het eind van hun leven en na een verder normaal burgerlijk bestaan vrijwel alleen nog maar in het teken van die verschrikkelijke ervaringen in de loopgraven. Ervaringen die hem (en mij) telkens weer tot tranen toe roerden vanwege de primaire gedachte aan zijn gevallen kameraden. In zijn eentje, werd hij zodoende eigenlijk de beste anti-oorlogscampagne ooit; hij weigerde uiteindelijk ook een staatsbegrafenis. Onvergetelijk.

Zie berichtgeving over zijn dood: http://www.youtube.com/watch?v=t9jZwtRJrcE

Zie Harry Patch te Passchendaele: http://www.youtube.com/watch?v=j7peTBVprtY